tlo
MojaRafa.pl » Choroby ryb morskich

Początek jest zawsze łatwy, problemy zaczynają się później.
Początek jest zawsze łatwy, problemy zaczynają się później.
Początek jest zawsze łatwy, problemy zaczynają się później.

Choroby ryb morskich

Lepiej zapobiegać niż leczyć


Ospa. Sama nazwa brzmi złowieszczo. Zarówno w Polsce jak i na świecie akwarystyka morska rozwija się bardzo dynamicznie. Szybki rozwój spowodował zwiększony napływ nowych ryb, a razem z nimi przychodzą choroby. W tym artykule postaramy się poświęcić więcej uwagi zapobieganiu chorobom ryb akwariowych.
Ospa jest jedną z najczęstszych chorób u ryb morskich trzymanych w domowych akwariach. Powoduje ją Cryptocaryon irritans, a dla celów niniejszego artykułu nazwiemy go Cryptocaryon. Choroba ta jest podobna do ospy słodkowodnej i jest często mylona z inna powszechną chorobą ryb morskich o nazwie Amyloodinium. Infekcja przez Cryptocaryon ma kilka wyraźnych cech, które pomagająw prawidłowej identyfikacji, co jest konieczne dla właściwego leczenia i zapobiegania tej chorobie.

Czym jest Cryptocaryon irritans ?


    Cryptocaryon jest orzęskowanym pierwotniakiem obecnym w środowiskach słonowodnych, szczególnie w akwariach morskich, stawach hodowlanych oraz w hurtowniach ryb. Pierwotniak ten jest uważany za pasożyta zewnętrznego i jest tak powszechny, że wiele ryb wprowadzanych na rynek domowych ryb akwariowych mogło się wcześniej z nim zetknąć. Penetruje on skórę i skrzela ryb i w zależności od odporności ryby może wywoływać objawy łagodne,
ograniczające się do kilku białych plamek, do poważniejszych objawów, obejmujących ostre podrażnienie, utratę apetytu, letarg, poważne zaburzenia oddechowe i śmierć.

Dlaczego ryby ulegają zakażeniu pierwotniakiem Cryptocaryon irritans ?


    Cryptocaryon jest pasożytem i jak większość pasożytów jest powszechny w środowisku, które zazwyczaj infekuje. Z tego względu większość dziko żyjących ryb jest często narażonych na obecność niewielkich ilości tego pasożyta i są one w stanie skutecznie walczyć z zakażeniem bez zachorowania. Jednak to co dzieje się z rybą akwariową jest różne od tego co dzieje się z rybą dziko żyjącą. W warunkach naturalnych liczba pierwotniaków w 450 litrach przepływającej wody jest bardzo niska. Natomiast w akwarium domowym, przy małej objętości wody i skoncentrowanej populacji ryb, liczba
pierwotniaków Cryptocaryon może zwiększyć się do wartości setki razy wyższych niż występujące w warunkach naturalnych. Innym zjawiskiem spotykanym w akwarium domowym jest stres, który może być znacznie wyższy niż w warunkach naturalnych dzikiej rafy.



Prawie wszystkie morskie ryby akwariowe są łapane w warunkach naturalnych i w ciągu kilku dni ich życie zmienia się diametralnie. Wcześniej w warunkach naturalnych na rafie, teraz są przesyłane, przewożone. Niestety jeszcze bardzo często ryby morskie są poławiane za pomocą cyjanku, który dodatkowo niszczy narządy wewnętrzne ryb. Gdy wreszcie znajdują się w domowym akwarium, następują kolejne, bardzo duże zmiany, m.in.: parametrów wody, diety, temperatury i środowiska. Nasi nowi podopieczni mogą nawet stać się obiektem agresji ze strony innych ryb w akwarium. Krótko mówiąc,
są one zestresowane do tego stopnia, że ich system odpornościowy może nie funkcjonować normalnie, co czyni je podatnymi na infekcje ze
strony organizmów takich jak Cryptocaryon. W zbiornikach z rybami zdrowymi, wprowadzenie kilku nowych ryb lub obniżenie jakości wody, bądź też zmiany jej temperatury, mogą zestresować ryby do tego stopnia, że pierwotniak Cryptocaryon, obecny w wodzie ale niepowodujący żadnych problemów, może nagle wywołać poważną infekcję.

Identyfikacja choroby

A. Cryptocaryon
B. Amyloodinium
C. Brooklynella


    Choroba nie jest trudna do identyfikacji ze względu na charakterystyczne białe plamy obecne na ciele i skrzelach. Jeśli infekcja koncentruje na skrzelach, lub w początkowych jej stadiach, ryba może wykazywać podrażnienie, zaburzenia oddychania i popadać w letarg bez widocznych plam. Wraz z postępem choroby białe plamy zaczynają się powiększać aż osiągną rozmiary rzędu 0,5-2 mm. Plamki zazwyczaj pojawiają się najpierw na płetwach piersiowych i ryba czasem pływa ze zwiniętymi lub ściśniętymi płetwami. W dalszym stadium choroby plamy rozprzestrzeniają się a oczy stają się



zamglone; na skórze mogą się pojawić wtórne infekcje grzybicze. Infekcja może zacząć się od jednej ryby, ale często rozprzestrzenia się na inne i może doprowadzić do zakażenia wszystkich zwierząt żyjących w akwarium. Bez leczenia choroba może postępować aż ryby zaczną zdychać. U wielu starszych ryb, które przeszły chorobę i przeżyły lub ryb o silnym systemie odpornościowym występują tylko minimalne objawy i ryby te nie zdychają.
Amyloodinium jest inną chorobą o podobnych objawach i często jest mylona z ospą, ale jest to choroba o ostrzejszym przebiegu i większej
śmiertelności niż Cryptocaryon. Amyloodinium powoduje powstawanie białych plamek, ale są one mniejsze i bardziej rozprzestrzenione niż
Cryptocaryon; Amyloodinium częściej powoduje zaburzenia oddychania i szybką śmierć. Brooklynella jest to kolejny pasożyt powodujący powstawanie białych plamek ale są one na ogół dość duże. Bezkręgowce na szczęście nie są infekowane przez Cryptocaryon.

Cykl życia pasożyta


    Zrozumienie cyklu życiowego Cryptocaryon jest bardzo ważne dla leczenia lub skutecznego zapobiegania infekcji. Cryptocaryon irritans jest
pasożytem obligatoryjnym, co oznacza, że nie może on przeżyć całego cyklu bez spędzenia pewnej jego części na organizmie ryby. Gdy pasożyt przyczepia się do ryby, wnika do jej skóry, gdzie żywi się i rośnie przez 5-7 dni. W tym czasie jest to bardzo drażniące dla ryby i powstają białe plamki. Pasożyt wydostaje się następnie z cysty. Pływa swobodnie przez 12 do 18 godzin do czasu gdy wyprodukuje przezroczystą lepką substancję i



utworzy cystę, która następne przyczepia się do skały, korala, szkła, itp.. Następnie rozpoczyna podział, który trwa aż powstanie ok. 200 komórek potomnych. Proces ten jest uzależniony od temperatury i może trwać od 3 do 28 dni. Po zakończeniu podziału i osiągnięciu dojrzałości, pasożyty wydostają się do wody. Wytwarzają rzęski i zaczynają pływać w poszukiwaniu organizmu gospodarza. Jeśli w ciągu 12 do 18 godzin nie znajdą ryby gospodarza aby rozpocząć nowy cykl życia, zginą. Cały cykl życia trwa od 9 do 40 dni i jest uzależniony od temperatury. Im cieplejsza woda, tym szybciej następują kolejne fazy cyklu i w większości domowych akwariów jest on zakończony ciągu kilku tygodni.

Leczenie

Miedź:


Leczenie ryb chorych na Cryptocaryon nie jest uciążliwe, pod warunkiem, że usunięta jest przyczyna stresu. Przed zastosowaniem kuracji miedzią należy dokładnie sprawdzić czy kuracjusz nie jest uczulony na taki rodzaj chemii. Wiele bowiem gatunków po prostu nie przeżywa takiej kuracji. Na ogół najbardziej popularnym i skutecznym sposobem środkiem jest miedź. Dostępne są różnorodne środki zawierające miedź i stosowane w domowych akwariach; większość z nich to środki skuteczne jeśli podawane są w odpowiednich dawkach.
Miedź jest silnie toksyczna dla ludzi nawet w bardzo małych dawkach i nie można jej stosować w zbiornikach rafowych i w zbiornikach z bezkręgowcami.
Miedź może także być toksyczna dla ryb morskich jeśli nie jest podawana w odpowiedniej dawce. Zestaw do pomiaru poziomu jonów miedziowych jest nieodzowny dla utrzymaniu odpowiedniej zawartości tych jonów podczas stosowania preparatów miedziowych w terapii.

Istnieją dwa rodzaje preparatów miedziowych:
- zawierające miedź w postaci jonowej,
- zawierające miedź w postaci chelatowanej.

    Należy upewnić się czy zestaw pomiarowy odpowiada stosowanemu rodzajowi preparatu. Miedź szybko wiąże się ze skałą na bazie węglanu wapnia lub magnezu, piaskiem lub żwirem w akwarium, jeśli zatem nie jest podawana w akwarium o niczym niepokrytym dnie, jej poziom może zmieniać się codziennie.
Wodę należy poddawać badaniom kilka razy w ciągu pierwszego dnia, a potem codziennie. Zalecaną dawką preparatów zawierających jon miedziowy jest 0,115 do 0,2 ppm (części na milion). Leczenie powinno trwać od 14 do 25 dni. Z powodu zmienności w cyklu życia, długość leczenia może być również różna, ale ogólną regułą jest kontynuacja leczenia przez 7 dni po zniknięciu wszystkich objawów. Wielu akwarystów poleca preparaty zawierające miedź chelatowaną ze względu na większy margines bezpieczeństwa.



    Należy pamiętać, że przy leczeniu z zastosowaniem miedzi oddziaływanie dotyczy form żyjących poza rybą. Ponieważ pasożyt znajduje się w organizmie ryby w twardej cyście, lek zabija pasożyta dopiero po tym jak wydostanie się on ze skóry ryby. Dlatego właśnie cykl leczenia musi być tak długi, ponieważ pasożyt jest podatny na działanie leku tylko w pewnych okresach cyklu życia.
    Ponieważ miedź jest silnie toksyczna dla bezkręgowców, leczenie chorych na ospę ryb w zbiornikach rafowych stanowi szczególny problem. Jedną z opcji jest przeniesienie zainfekowanych ryb do zbiornika o dnie niczym niepokrytym, gdzie mogą być poddane skutecznemu leczeniu. Chociaż jest to skuteczny sposób na wyleczenie ryb, nie pomoże to w pozbyciu się Cryptocaryon z głównego zbiornika tak długo, jak długo będą tam ryby. Aby oczyścić zbiornik, należy wszystkie ryby przenieść z niego do innego zbiornika i pozostawić główny zbiornik na ok. miesiąca tak, aby przebiegł pełny cykl życiowy Cryptocaryon i aby pierwotniaki te wyginęły. Niektórzy właściciele akwariów przenoszą wszystkie żywe organizmy i dokonują pełnej dezynfekcji zbiornika; jednak w większości przypadków nie jest to praktyczne i zalecane.
     W przypadku zbiornika zawierającego tylko ryby, miedź można dodawać bezpośrednio do zbiornika. Należy jednak wspomnieć o tym, że miedź zwiąże zbyt wiele substancji obojętnych obecnych w wodzie. Dlatego też doświadczeni akwaryści ostrzegają przed dodawaniem miedzi do zbiornika pokazowego ponieważ istnieje ryzyko, że nie będzie możliwości zupełnego oczyszczenia zbiornika z miedzi i trzymania w nim kiedykolwiek bezkręgowców wrażliwych na miedź.

Inne metody leczenia


    Inne metody, stosowane czasem do zwalczania ospy słodkowodnej i morskiej to sterylizacja UV wysokiej mocy i filtry z ziemi okrzemkowej. Za pomocą bardzo drobnych filtrów ziemi okrzemkowej można odcedzić pasożyty z wody. Sterylizator ultrafioletowy o mocy wystarczającej do zabicia pasożytów,
zabije również swobodnie pływające Cryptocaryon. Należy również



wspomnieć, że niektórzy posiadacze akwariów nie leczą łagodnych przypadków ospy, natomiast pracują wytrwale w celu osiągnięcia doskonałej jakości wody, pożywienia i uważają, że u nowych ryb zachorowanie będzie przebiegać łagodnie ponieważ stres związany z transportem zniknie szybko gdy przyzwyczają się one do nowego zbiornika.

    Ostatnia uwaga na temat leczenia Cryptocaryon odnosi się ryb w niektórych akwariach, które "zawsze miały ospę". U niektórych ryb pojawia się łagodna postać Cryptocaryon i nigdy nie przechodzą w stadium ostre, ale też nigdy do końca z niej nie wychodzi. Wydaje się, że wiele z tych ryb jest zdrowych z wyjątkiem białych plam lub innych łagodnych objawów. Jest prawdopodobne, że ryby te są stresowane albo przez agresję panującą w zbiorniku, parametry wody lub dietę. Jeśli stres, leżący u podstaw choroby, można zidentyfikować i zlikwidować, ryby te mają szansę na pełne wyzdrowienie.

Zapobieganie


    Stare przysłowie "Lepiej zapobiegać niż leczyć…" doskonale pasuje do wszystkich chorób morskich, ale
szczególnie do Cryptocaryon. Wszystkie nowe ryby powinno się umieszczać w zbiorniku na okres kwarantanny na co najmniej 10 dni dla sprawdzenia czy jedzą, czy są zdrowe, tak aby nie były atakowane przez inne ryby w nowym zbiorniku. Wszystkie ryby należy wyleczyć przed ich worowadzeniem do



akwarium głównego. Należy jednak pamiętać, że zbiornik przeznaczony na kwarantanne musi być czysty; o odpowiedniej wielkości;musi posiadać
odpowiednie filtry biologiczne, mechaniczne i chemiczne oraz posiadać odpowiednie schronienia; w przeciwnym wypadku poziom stresu u ryby może wzrosnąć.
    Niektórzy wlaściciele akwariów umieszczają wszystkie nowe ryby w zbiorniku przeznaczonym do kwarantanny, w którym traktują je miedzią. Należy pamiętać o tym, że te nowoprzybyte ryby są silnie zestresowane i miedź lub inne sposoby leczenia stanowią dodatkowy stres.
Zabiegi profilaktyczne mogą być wykonane po kilkudniowym okresie aklimatyzacji, gdy ryba dobrze je. Jednak nie jest to dobry
pomysł aby zawsze poddawać takim zabiegom profilaktycznym zdrowe ryby. Właściwie należy unikać takich zabiegów w stosunku do ryb, zarówno w akwarium pokazowym jak i w przeznaczonym do kwarantanny.

Podsumowanie


    Ospa jest jedną z najbardziej powszechnych chorób atakujących ryby akwariowe. Istnieją różne poziomy jej przebiegu, ale Cryptocaryon może być również chorobą śmiertelną, szczególnie u ryb zestresowanych. Cryptocaryon można wyleczyć skutecznie, pod warunkiem że leczenie rozpocznie się szybko. Jednak najlepszym sposobem jest zapobieganie. Poddawanie wszystkich nowych ryb kwarantannie, a następnie zapewnianie im bardzo dobrych warunków: stabilnej temperatury, odpowiedniego schronienia i pożywienia są bardzo ważne dla zapobiegania występowaniu tej powszechnej choroby.



Biografia:
Fairfield, T. A Commonsense Guide to Fish Health. Barrons, New York; 2000.
Fenner, RM. The Conscientious Marine Aquarist. TFH Publications. Neptune City, NJ; 2001. Post, G. Textbook of Fish Health.
TFH Publications. Neptune City, NJ; 1987.

Stoskopf, MK. Fish Medicine. W.B. Saunders Co. Philadelphia, PA; 1993.
Magazyn Morszczaki
Tullock, JH. Natural Reef Aquariums. TFH Publications. Neptune City, NJ; 2001

——————————————————————————————————————
Masz jakiekolwiek pytania?, wątpliwości?, wejdź na forum.MojaRafa.pl, postaramy się rozwiązać każdy problem związany z akwarystyką morską.
——————————————————————————————————————